Gorozikako Minen Azterketa Speleo-Geologikoa

Part: Unai

Gorozikako Minazuloen mini-azterketa historiko-speleo-geologiko bat egin eta gero, dena prest dago bigarren fasera sartzeko: exploraziora. 

Hasteko, historia pixkat. Azkenengo minen esplotazio urtea 1911 da. Hau da, 100 urte inguru dira minak ustiatzen utzi zirela.

Atxondo-Mokaoko ingurua "Coto San Antonio" deitzen da. Mina printzipaletako bat "Eustaquia" deitzen da. Baina planoetan igarri daiteke "Astigarraga", "Lekuona",... bezalako izenak, baina letrak hain txarto daude ze zaila da irakurtzea. 100 urtetan zehar informazio gehiegi galdu dela uste dut.

Artxiboak zailak dira irakurtzen, baina igarri daiteke minazulo batzuk burdinekoak eta beste batzuk zinc-ekoak zirela (mena printzipala behintzat hori zen). Gero entzun izan dut beruna ateratzen zutela ere (ez dut sekula berun trazarik aurkitu), eta bai aurkitu izan ditudala kobrearekin erlazionatutako mineralen trazak (calcopirita, esate baterako)...

Baina goazen "al tema":

Minetako 1911ko plano zaharren arabera, 2 puntu daude mina barruan "cueva" bezala deitzen direnak. Beheko planoan horiz dauden puntuak dira.

Beste koordenada guztiak nik menditik hartutakoak dira. Plano zaharrak ShapeFile bezala idatzi ditut, eta Global Mapperrean sartu, KMZ itxurako bat egiteko kobekin bezala. Horrela ikusi dut:

->3 mina printzipalen sarrerak oraindik lokalizatzeko daudela.

->"Cueva" jartzen duen lekuetako bat gu argazkiak ateratzen ibili ginen inguruan dagoela. Han salan, gogoratzen dut bazegoela leizezulo "artifizial" bat kareharritan erdi-barrenatuta, ezin izan nuena bajatu sokarik ez geneukalako...

->Beste "Cueva" deitutakora sartzeko Atxondo baserri albotik sartu behar da (segurutik harriz estalita nahita), edo bestela galeria printzipaletik behetik errekondotik (badakit sarrera non dagoen baina itxita dago).

->Alozaraino dauden beste minak, txikiagoak izan arren, minetako batzuk bete-betean kareharri azpian sartzen dira, hau da gelditu egin ziren kareharria jo zutelako. Aber dagoen beste "cueva"ren bat oraindik...

Konklusion: ALOZA igual laister amaitu egingo zaigu, baina GOROZIKAN esploratzen jarraituko dugu...

A! Dropboxean utziko dut .shp artxiboa, koordenadekin eta "pseudo-topo"ekin...

Atxondo (basondo), iragana eta oraina

2014/VIII/7   Martin, Antua, Iñaki

Aritzgane II-tik bueltan, Antua be animatu zaigu Atxondora egin behar genuen bisita egitera. Informazio eskas genuen... Alde batetik Gotzon eta Pepe orain dela 30 urte baino gehiago ibili zirela bertan (ADES Taldea sortu baino arinago), eta gatera oso estu batez eta ondoren destrepe txiki batez hitz egiten zuten. Hau da, gatera zela zailtasun handiena (mediku batek espeleoa utzi omen zuen bertan ataskatuta geratzeagatik)...
Bestetik, Aita J.M Barandiaranen relato bat geneukan, kobazuloan barneratu zela esanez, "pasabide angosto" baten barrena ibili ostean, prezipizio batek geratu zituela esanez.

Ez genekien zer topatuko genuen, edo kriston gatera agoniko bat edo sekulako pozarroia, beraz, porsiakaso, desobtrukzio materiala ta 30 metro soka eraman genituen.

Xabier Maiztegi fundazioan batu ginen Robertorekin, Basondo fauna errekuperazio zentro moduan ere ezaguna dena, eta eskertzeko moduko bisita gidatua eskeini zigun.. besteak beste, orkatzak, basurdeak, matamotzak eta azeriak ikusi genituen.

Horren ostean, gaur egunean omaerrekari buruz genekiena kontatu genion Robertori, eta beronek dolina sakonena erakutsi zigun. Bertan erakutsi zigun zulotxoan erreka entzuten zela kontatu zigun eta guk bentilatuta zegoela konprobatu genuen. Seguraski hona bueltatu beharko gara.

Dolinatik igo eta Atxondo bisitatu genuen. Robertok ez zuen sinisten bertako pausu estutik norbait sartu zitekeenik. Guk pixkatxo bat garbitu genuen, pausua errazteko, eta azkenean Roberto ta guzti animatu zen pasatzera. Bestaldean, meandro batek zulatzen zuen gelatxoa eta honen fondoan, galeria guztia desfondatzen zen, 8 bat metroko putzua sortuz.

Sokekin bajatu ginen (Antuak aurrerago destrepatu zen) eta azpian, konglomeratuzko sedimentuak, linterna zahar bat (Gotzonek esan zigun Pepe-rena zela) eta torlojuekin egindako eskalada artifizial baten arrastoak (Gotzonek bere garaian ikusi zituenak eta norek eginak diren ez dakigunak) aurkitu genituen.

Tamalez kobazuloa pixkatxo bat aurrerago itxi zaigu, basazko horma baten bidez... A ze pena!!!

Hona hemen alzado eta planta poligonala:

Lekubasoko Hatxondon (Zeberio) - Explorazioko lehen eguna!

2012-IX-26 Gotzon, Antua, Unai eta Iñaki

Lekubasoko Karstera joan gara, Hatxondoko urzuloa exploratzera (ADES territorio berria). Lateral ugari batzuk begiratu ostean fondorarte joan gara, eta pausu berri batzuk igaro ostean (Iñakiren sifoia eta Unairen omoplatoaren pasua) Meandro eder bat deskubritu dugu, lokatzak bakarrik zikintzen zuena. Explorazioa eskalada batean utzi dugu, eta kobak 600 metro topografiatu ditugu, baina argi daukagu kilometro bat baino gehiagoko potentziala duela. Zeberiok gerra asko emango digu!

Cast: Hoy hemos ido al karst de Lekubaso (nuevo territorio ADES) para explorar el sumidero de Hatxondo, después de pasar varios pasos por laterales, hemos descubierto la continuación por un bello meandro (la única pega que tiene es estar lleno de barro), y hemos dejado la punta de la exploración en una escalada. Hemos topografiado 600 metros, pero tenemos claro que el potencial de esta cueva es superior al kilometro y tenemos asumido que este Karst de Zeberio nos va a dar mucha guerra!

Laister, espeleo-irteeretarako geralekua ez da bakarrik Santa Luziako Janira taberna izango; Usansoloko beste bat ere baino (izena ez naiz gogoratzen, dena be ezin da). Handik oso hurbil baserri pista bat hasten da, hasieran asfaltuan, gero zementuan eta gero hartxintxarrean,  Usansolo eta Zeberio arteko mendien piñudi eta errekondoen barrena sartzen gaituena. Kotxean denboratxo bat egin eta gero aldapan gora, pantano bat pasa eta guzti egin eta gero, piñudi baten alboan aparkatu dugu.

Txiringitoa zabaldu dugunean lurrean zehar, prestatzeko, basoan pasiatzen zebilen gizon batek agurtu gaitu. Bere lehen galdera, askotan bezala: nora zoazte horrela?

Basoan, gure hanken azpian, ez dago kare-harririk, eta gu buzoak jazten. En busca del Karst Perdido: sumiderotik oso hurbil zaudenean hasten da benetan karst-a agertzen.

Sumideroa materialen kontaktuan dago. Errekondoaren alde batean (polje itxurakoa omen da baina ez da asko igartzen, ez Lastur, Elizburu, Oma eta halakoetan bezain erraz behintzat) gure furgoneta, material inpermeable gainean, eta beste aldean sumideroa. Hor kontaktuan bertan ere, errekan behera zertxobait gehiago, Armiñetako koba dago.

Kareharria ikustea lortzen duenari zerbeza bat

Sokatxo bat bota dugu, sumideroaren hasierako musgo-blokeetan behera sartzeko. Arrakala bertikal ikusgarri bat da. Falla bat izatearen itxura dauka.

Koban barrena, bloke artetik pasuak bilatzen ibiltzea da 15minutu gutxienez. Hitoak, mendizaleek laino artean daudenean hainbeste maite dituztenak, gure lagunak dira gaur koban.

Harrapatu dugu erreka, hasi dira galeria freatikoak, hasi dira harri kantoak eta hondarra gure hanketan. Aurrera goazela, estalaktita banakan batek agurtzen gaitu. Ezker eta eskuin, batzuetan, ur aporte galeriatxo batzuk agertzen dira noizean behin. Hormako kareharria, batzuetan burdin minerala da, erreka egiten duen fallak filoi mineralak gurutzatuko balitu lez...

400metrotan errekako bidea itxi egin da, eta lokatzezko arrastadako lekuak hasi dira, baina ez dago pasorik errekan behera. Makurtzeko leku batean, eskuinetara galeriatxo batek irteten du. Gero zabaldu egiten da, eta gure gainean bloke nahastea. Leizeren baten azpian gaude.

Esplorazioa hasi da, errekaren bidea berriro harrapatzeko bypass bat bilatu behar da. Batzuon aireari jarraitzeko usainmen falta ere agerian geratu da, batzutan kontrako norabidean hasten ginen eta. El aire nos konfunde...

Bentanatxo bat topatu dugu, borobil borobila, eta justu pasa gara. Omoplatuaren pasua!

Goiko galeria batzuetan gaude orain, lokatzez apaindutako meandro batzuk agertzen dira errekaren norabidean, beste aldean, sabai altuko salatxo bat, agian leizearen azpikaldea. Gotzon eta Antua topo egiten doaz, beste biok esploratzen.

Baina heldu zaigu amaiera. Airea arrakala baten gora galtzen da, baina igo daiteke; hori bai, soka bat txarto ez da etorriko, goian lokatza bait dago, eta ez da lekua ostia bat hartzeko bezalakoa.

Ba jaunak, hau da Hatxondo-ko urzuloaren lehenengo esplorazioa, espeleologikoki deituta. 225 metro berri esploratuta, eta 400metro zahar: 625metro. Eta gehiago dauka seguro!

Karst txikiak, eta koba handiak...