Hatxondo eta Pepetxo (Zeberio-Amoroto)

 20241109: Petrus, Gotzon, Antua, Oier.

Hatxondo (Lekubaso). Hasierako helburua bere-garaian-Gotzonek-eta-nik-ikusittako-ha-salara juatia bazan be, batetik nik (belauneko meniskua apurtu barri) argi laga dot haraiñok ez nindoiala, eta bidian geratuko nintzala fauna hiporreikua harrapatu nahixan. Bestetik, sartzeko prest genguazela, Antuanek etxetik deixa jaso dau, andriak min hartu dabela eta berari laguntzera juan bihar izan da. Horrenbestez, talde hain argalakin, Gotzonek eta Petrusek erria emon dabe, eta neurekin batera etorri dira argazkixak etaratzera. Batzuk urten diraz; eta nere belauna fenomeno ibilli da. Halan be, "Camacho" bat egitteko ahalegiña alperrikua izan da: espumaderia eta sukaldeko koladoria (1 bat mmtako zulua) ez da nahikua, eta ez dot oligoketo ziztrin bat be harrapau. Hurrengorako beste inbento batekin saiatu biharko naiz.

20241110: Antua, Asier Urzaa, Oier.

Pepetxo I (Amoroto). Urtzikin lotutako bisittaldixa, Amorotoko Udalak antolatu dau eta ADES Espeleologia Elkartia azalpenak emoteko gonbidatu gaittuez. Kueban kanpuan Pepetxon historixia kontau dogu, eta barruan azalpen espeleologikuak. 60 bat pertsona apuntauta bazeguazen be, azken orduan apuntau dirazenekin batera 80 bat pertsona izan diraz kueba barrura lagundu doguzenak; oso ondo etorri jaku Asierren laguntzia, bere speleo estreiñaldixa! Amorotar askok Pepetxon artikulua irakorritta ekarri dabe, eta hunkigarrixa izan da historia hurbilleko kontu hau eurendako berpiztia; bereziki Amix basarrikuendako. Guretako be, oso pozgarrixa da jentiari euren herriko zuluak ezagutaraztia, eta umien artian etorkizuneko espeleologo eta zientzialarixen hazixa ereittia; interes haundixena erakusten daben publikua da!

 

Lokatz gogoz eta... Hatxondo

 240601: Urtza, Antua, Unai, Xabi Hondarrabi, Jesus Suberviola, Gotzon, Oier.

Hatxondo. Mandoiako gela handienaren argazkia hartzea helburu nagusi, duela 10 urte bisitatu gabeko zulo honetara talde polita etorri gara. Ur eta lokatz artean bideak gogoratu ditugu, batzuetan kostata, inkognitak seinalatuz eta ranpa lokaztua aurkitu ezinda ibilli gara, harik eta konturatu arte soka 4 metro ixatuta egon dela (uholdeek??). Konturatu gara, baita ere, beste espeleologo batzuk ere ibili direla hemen (bloke arteko pasamano/soka hori ez zen gurea), beti sentsazio gazigozoa lagatzen duena: alde batetik zaputza (bakarrak ez izatearena!) bestetik poza (kide berriak aurkitzearena!).

Ranpa lokaztua igotzeko besteen peripeziak ikusita, saiatu ere ez egitea pentsatu dut (duela 12 urte igo ei nuen arren!), eta Jesusek bio kontuetan interesa duenez, kanpora lagundu nau. Izan ere, gaur berak jaso ditu koko gehienak, nik betaurrekoak definitiboki hautsi baititut! Beraz dakidan apurra irakatsiz, eta bidea bilatuz egin dugu kanpora bidea, lasaitasun ederrean; 16:00ak aldera irten dugu.

Besteak bizkor espero genituen, baina orduek aurrera egin dute eta, kezkatzen ez baina bury/buzo lokaztu horiek berriro jantzi beharrarekin pentsatu ere ez genuen nahi, haien bila itzultzeko hipotesi inprobable bezain lazgarrian. Horrela pasatu zaizkigu hiru ordu, erdi lotan erdi esna, eta halako baten agertu zaizkigu, lagunak eta berriak: bere garaian Gotzonek eta neuk ezarritako terminusean aurrera esploratzen aritu direla, zer eta... LEK-26 leizearekin konexioa eginez! Hortik luzapena. Berri pozgarriak, beraz, gure katalogorako trabesia berriarekin (libururen bat atera beharko dugu, ADES Info hors-sèrie Special Traversées edo, tonto-monto, onezkero makinatxo bat ditugu eta! 😉).

Carlosendako laginak: 1 trichoniscoides?, 4 Ischyropsalis, 2 Mesoiulus, 1 ciempiés rojo corto, 2 Meta menardi, 2 gambas pequeñas blancas, 2 gambas rojas grandes, 1 parecido a Litocampa zaldivari, 1 pseudosinella? gris grande, 1 pseudosinella blanca pequeña, 1 Lithobius, 1 araña mediana. Leg: Jesus Suberviola, Gotzon Aranzabal, Unai Alvarez, Oier Gorosabel.

Lekubaso eta Kastillozar

 230408: Javi, Antua, Oier.

Mandoia. Lekubasotik sartuta, gune pare baten ikustaldixa egin dogu:
    • Lehelengua, Kastillozar mendixan, hegi oso hauskor bat (7000 bat kgtako harri bi topau doguz, jauzi barri). KAS-001 haitzuluan (...) tranpeo kamara bat instalau dogu. Javik instalaziñua eta manejua erakutsi desku; eta gustau jata, neretako moduko bihar bat da. Hamendik aste batzutara, jasotzen doguzenian, kuebiak izan dittuan inkilinuen barri izango dogu. 220619xan muestreau neban, beraz ez dot ezer jaso hamen.
    • Bigarrena Lekubason, LEK-008 ubegixan (...) ladrillozko presa baten onduan. Garai baten Antuanek eta Ritxarrek begiratuta, terminusa ondo arakatu biharra zeguan, espatula kolpe batzuk emonda. Neoprenuak jantzitta (hori kueban ibiltzia baiño nekagarrixagua izan da!), uretan sartu gara eta errekan gora egin dogu, kokodriluak legez begixak bakarrik agerixan genduzela (puntu batzutan galerixia oso bajua zan). Lagunak puntara juan dirazen bittartian, ni ahal dan modura zeozer jasotzen saiatu naiz (pote bat bidian galdu dot-eta): Trichoniscoides 1, Meta 1, Scutigera 1.

Egun deleznablea

  230402: Petrus, Javi, Antua, Gotzon, Oier.

Mandoia. Bediako lurretan, Eroso mendixan I aldian, txarto ulertu ez badot ez banago. Lidar mapen gaiñian, Javik ikusittako gune interesgarrixak banan banan errepasatze horretan, gaurkuan baso eta sasi jardunaldixa izan dogu. Egun politta, egixa esan: gorputza ondo nekatuta (une batez dutxauta bebai, eurixakin) eta inkognita nahikotxo kenduta. Aurkikuntza onak egitteko, halako biharra ezinbestekua da! Ez gara esku hutsik bueltau behintzat: Javik bere kaiera ohar geologiko/geografikoz bete dau, eta gune bi be katalogau doguz: kareharri deleznablian sortutako ubegi txikixen moltzo bat, eta galtzerdi formako leza-ireki-barri bat. Nere aldetik, karabixeruendako ale barri bat erretratau/geokokatu dot, eta bio lagin txiki bat hartu dot, Antuanen laguntzaz, leza-galtzerdixan (...) Meta 1 eta masma txiki 1. Gaiñera, terreno partikularretako jabiekin konpontzeko zuzenbide-ikastaro txiki bat jaso dogu, oso erabilgarrixa; eta Eroso Mendiko Jangoikuari 15 metrotako soka bat laga detsagu opari.

Armiñetan

 

230218: Unai, Antua, Javi, Oier.

Lekubason. Carlos Prieto eta Jon Fernandez bioespeleologoei laguntzen. Bertan jasotako laginen artean (azpi)espezie berria izan daitekeena agertu denez, ale gehiago behar ziren DNA sekuentzia aztertzeko. Horixe izan da bada, helburu nagusia; eta bide batez, bertan geratzen diren inkognitak argitzeko baliatu nahi izan dugu. Ez dugu egin, zeren eta... inkognita horren atzean, putzu berri bat agertu da! Beste egunen baten itzuli behar izango gara, hori esploratzera. Ehiza ona izan da, bestalde; besteak beste, laginen artean gaurko kakalardo-protagonista dozenatxo bat ale jaso ditugu, zehaztapena egiteko nahikoa izango omen den kopurua. Gainera, kobazulo honen bio baldintza xelebre batzuen lekukotasuna bertatik bertara ikusi ditugu: ezohiko moduan, espezie karniboroak ez dira kolenboloz eta horrelakoez elikatzen (oso gutxi daude!) bai ordea zizareez; Ischyropsalis pare bat aurkitu dugu "longaniza" bana jaten, eta haietako bat argazkitan immortalizatu ahal izan dugu.

Egunean zehar, ohi bezala hau ere, zeru-lurrak konpontzen jardun dugu eta niretzat pozgarria izan da, herri jator, goxo eta punta huntan lurpeko munduak jasaten dituen etengabeko tratu txarren aurrean, lagunen erreakzionatzeko gogoa ikustea. Egunen batean, "retard biscayne" honi buelta emateko gai izango al gara!

Leize ikusgarrian behera

 220604: Antua, Oier.

Mandoia: Artzeaga mendian (Bedia), 250ko arrakalan behera. Egun erdi bakarrik libratzen dugunondako plan egokia (besteak Osiña-Argatxa lotura burutu nahian ditugu, eta EEE-koak berriz Zapateiko garbiketan). Halere, uste baino gehiago luzatu zaigu; beti bezala alderdi ona eta txarra dituen albistea. Kareaga errekaren bila aurreratzen gabiltza, baina bidea gero eta estuagoa da!

Joan den astean lokalizatutako "soplao" horretan, oraingoan biak jaitsi gara -15ko  plataforma horretara, behera jarraitzeko materialarekin. Bide nasai eta ikusgarria aurkitu dugu; harri erorketa arriskuarekin, hori bai; eta bihurri xamarra, 3 bat fraktio behar izan dituena. Kareharri mota biren arteko kontaktuaren fabore irekitako leizea dirudi -geologoren bat ekarri beharko dugu, gehiago zehaztu dezan-. -35 metrotan, terraza moduko bat egina du (klasto konpaktatuak, "Alikanteko Turroi" erako geruza eskegi bat, azpitik jana dagoena). Hortik behera, leihatila estu batean, formula akustikoa erabiliz 20 m behera neurtu ditugu, ur putzu handi batean amaitzen dena. Leihatila mailu eta zintzelez ireki dugu, eta agian argaltxoren bat pasatuko litzateke; baina guk geuk, behintzat,  espatula kolpe bat beharko genuke. Hurrengo saiakeran argazki batzuk merezi dituen leizea, bide batez esanda. 

Bio aldetik, bi lagin: Meta 1, eta Echinogammarus? 1.

Artzeagaganeko meatzeetan

220528: Javi, Antua, Oier.

Mandoia, Artzeaga mendiko ipar aldeko arrakalak ikusten; ni 2020ko abenduan izanda nintzen bertan, baina itxura denez orain arte gure superesploratzaileek ez dute bertara jaisteko astirik hartu. Gaur izan da eguna, bada. Zornotzako Geltoki tabernan bapo armozatu eta gero, hara abiatu gara. 

Leizeak harritu gaitu: gauza handirik ez genuen espero, baina Antuanek ondo aurreikusi bezala, lerrokatutako hiru leizetxoek bat egiten dute azpian, 15 x 4 x 25 bat metrotako gela bakarra osatuz; ikusgarria, goizeko eguzkiaren azpian, Atlaseko begien estiloko argi izpiekin. Argazki batzuk hartu ditugu, bai leize barrukoak, bai kanpoko meatze-lanen terraplenenak.

Gela honek jarraipenak ditu, punta bietan eta erdian. Azken hau perpendikularki irekitako galeria artifiziala da, itxuraz, kanpoko galeria desplomatu-terraplen-plataforma horienganantz doana; metro gutxira lur desplome batekin blokeaturik dago. Punta bateko jarraipenetako bat laburra da, eta kolada politez apaindutako gela batean amaitzen da; bestea, berriz, interesgarriagoa da: failaren fabore irekitako galeria artifiziala da (zati batean faila-ispilu eta guzti), eta pare bat lekutan desplomeak ditu; haietako batean 15 metro jaitsi da Antua, eta materiala amaitu zaio; hortik behera beste 17 m neurtu ditu Distoarekin. Ez genuen horrelakorik espero, eta explorazioarekin jarraitzera itzuli beharko gara.

Bio laginketaren emaitzak:
- Gune ilunean: armiarma txiki 1, 5 Trichoniscoides, 8-10 Pseudosinella, Lithobius 1.
- %95ko iluntasunean: Oxychillus 2, Meta 2, armiarma txiki 2, Ischyropsalis 2.

Kareagako laminadorearen ostean

 220521: Petrus, Antua, Gotzon  Oier. 

Kareaga (Bedia). Gaurko helburu nagusixa  bypassian desob amaitzia, ostian entzutzen dan errekara allegatzeko.

Haitzulokueri abiso pertinentia emonda, Zornotzan trenak ekarrittakuekin bildu eta armozau dogu, Bedia aldera juateko. Entzundakuak entzunda, nik neuk ez nekan esperantza haundirik bypassa zeharkatzeko. Halan be, kueba hau ederra eta zati haunnnndi baten eroso ibiltzeko modukua izanda, banekan gogua etortzeko. Etortziarren, eta bere galerixa polittetan ibiltziarren, beste barik.

Izan be, azken urtietan ulertu dot neretako garrantzitsuena lurpian ondo pasatzia dala. Zorionez, ez dago espeleologo profesionalik (hau da, bere ingresuen % nagusiña espeleologiatik etaratzen dabenik), eta zorionez, horrek bakotxari gustatzen jakon arlua askatasunez lantzeko aukeria emoten detsa: batzuk ondo pasatzen dabe estuasunetan aurrera eginda; beste batzuk, harrixak aztertzia gustatzen jake; beste batzuk animalixen aztarna fosillak estudixatzia -artia, hazurrak-; eta beste batzuk, nere modura, bizidunak billatzia, bestien atzetik juanda. Estuasun bat zeharkatzen txarto pasatzen badot, zertarako sartuko naiz? Ni ondo pasatzera nator, eta badakat zeregiña. Nik egitten ez dotena beste batek egingo dau. Gero, danon artian egindako bihar-pieza guztiak bilduko doguz, txikixak eta haundixak, eta lortutako emaitzia ekipo osuak ospatuko dau. Hori da espeleologia.

Digresio filosofiko honen ostian: Antua eta Gotzon aurrera juan dira, bypass katazulo famoso horretatik, eta atzetik Petrus. Aurrera egitteko izan dittuan zailtasunak "entzunda", saiatzeko gogo guztiak kendu jataz: eta kuriosidadia kentzeko, ur lokaztuetan sartu eta katazuĺua luzeran ikustera sartu naizenian be, nere asmua berretsi dot: "Ni ez noia hortik eztaaaaa....! Agur, ni hamen gelditzen naiz".
Hortik aurrera, pare bat orduan, nere bolara ibilli naiz, oso gustora egixa esan. Bakarrik ibiltziak -betidanik- burua aklaratzeko asko balixo dau; azken asteko zurrunbillo editorialakin eskertzen dan gauzia da hori. Behiñ marmittan bustitta, hotzittu aurretik sifoian sartzeko aprobia egin dot, eta arraixua! Ez da bakarrik urpian sartzia (horrek ez nau asko ardura): gaiñera, harri txintxarren pillaketia haundixa da eta urpeko tramo horrek oso zingo txikixa dau, 30-40 zm asko jota. Agur horri bebai (ondo pasatzera nator, ondo pasatzera nator, ondo pasatzera nator). Bio lagin gehixago hartu dittudaz, tartian oin dala aste 2 hartu ez nittuan espezie batzuk: 7 masma, Lithobius 2, 2-3 Pseudosinella (Carlosek emondako pintzelakin oso ondo), beldar 1, ganba 1. Karramarro batzuk be ikusi dittudaz, baiña hartu barik: gaur euren medixuan zelan ibiltzen dirazen begira egoteko eguna izan da.

Azkenian, marmitta-bypass sektorian hainbeste buelta emon arren, hotzitzen hasi naiz eta bestiak ondiok etortzeko trazarik ez zekela ikusitta (seiñale ona), kanpora abixau naiz. Kanpuan beste ordubete inguru egon naiz, eguzki gozuan, melautako arropak pixkat sikatzen; baiña bestiak ez zetozela ikusitta (onenian, zeozer topau daben seiñale) 14:30etan etxerutz urten dot. 

Gero jakin dot 16:00ak inguruan urten dirazela, eta baietz: 200 m barri aurreratu dirazela galeria nagusi haundixian zihar, eta lateral asko begiratu barik laga dittuezela. Oso ondo! Ez dot uste, halan be, nik neuk sektore hori ezagutuko dotenik. Petrusek laminadore horretan juateko eta gero etortzeko kontau dittuezenak entzunda...! Eskerrak ondiok esploratzaille intrepiduak dakaguzela.

Kareaga

 220507: Gotzon, Antua, Javi, Oier.

Kareaga Erreka Urzuloa (Bedia) (...) "Haitzulo" espeleologia taldeko lagunekin koordinaziñuan (kortesia dohan da, eta arazo asko ekiditen dittuz...). Mandoiako karstian Javiren gidaritzapian egitten gabizen biharrak aurrera doiaz, poliki-poliki. Lehelengo, tabernan buruzagixakin bildu gara: 3D inpresiñuak, argitalpenak, diruak... Gauzak ondo egin bihar diraz, eta egindako bihar hori etorkizunian ez da galdu bihar. Gero nik ezagutzen ez neban errekazulo honetara abixau gara. Zelako leku ederra; zeozelan, Elizburuko Zubitxuta gogoratzen zestan, morfologiaz eta materialez. Gaur zeregiñez lepo gentozen: topo, foto, explo, bio. Ni neuria egitteko aurreratu naizen bittartian, Gotzon eta Antua topografian eta argazkixak egitten etorri dira atzetik. Explorau biharreko lekua marmittarik haundiñan gaiñeko aldian egon da; ez leku gozua, estua eta lokatzez eta urez blai egoteko bestekua... Neoprenuak jantzitta etorri dira, eta hara sartu baiño lehen hondoko sifoiraiñok juan gara danok; ura gorago egon ei da, aurreragokuan baiño.  

Bio aldetik: betiko legez, laginketia flojo hasi da. Baiña ezer topauko ez dozula pentsatzen hasten zaranian, bat-txo; bestetxo bat... eta azkenian, potuak ondo beteta ekarri dittudaz etxera. 1 Elona quimperiana, 1 Oxychillus itxurakoa, 4 masma txiki, 4 Trichoniscoides?, 1 ibai-karramarrua. Bestalde, potzu isolatuetan 10 koko jaso dittudaz, bestiak beste: 1 Echinogammarus?, 2 kukurutxa oskoldun illun, 1 txitxara zuri laburra, 1 txitxara gris luzia, 2 kakalardo luze gorriska.

Bestiak exploratzera juan dirazenian, ni kanpora. Gerora informau dabenez, 250 m aurrera egin dabe, eta sifoian beste aldeko errekara allegau dira; desob txiki bat biharko da, baiña jarraipena argixa dirudi. Ondo!

Ixedu

Dronarekin piñata-jolasa egin nahi nuen, baina ez didate laga.

220129: Jose (Haitzulo), Javi, Oskar F, Antua, Oier.

Mandoia (Lemoa). Javiren "furixada" aprobetxaturik, karst honen azterketarekin aurreratzeko beste saio bat egin dugu, bertan aritzen den Haitzulo espeleologia taldeko Joseren laguntzarekin. Haren ezagutzak batetik, eta obserbazio zuzenak bestetik, mendien egitura geologikoaren detaileak jasotzea ahalbidetu digu, oraingoan Ixedu mendiaren inguruan.

Sasiekin borrokan, basurdeen bideetatik barrena, argi geratu da lidar irudiek eta GIS sistemek prospekzioa nola errazten duten. Lehendik ezagutzen ziren zulo batzuk geokokatzeaz gain, horrela lokalizatutako paraje batean zulo puzkari ikusgarri berri bat aurkitu dugu! (5/10 Beaufort-Etxebarria). Desobstrukzio ez oso zail batekin sar daiteke, eta karstaren kanpo lana amaitu eta gero esploratu eta topografiatu beharreko zuloen zerrendan ondo apuntatua geratu da.

Nik neure aldetik, OruxMaps eta tracken rudimentoak ezagutzeko ederki baliatu dut eguna. Gero jakin dugunez, talde berantiar batek ADESen terruñoan ere egin du zerbait! Iluntzartik irudi ederrak bidali dizkigute, laino-itsasoan ateratzen zen uharte batean bezala; emango dute egindakoaren berri haiek ere.

Mandoia eta Zubiburua

 

220122: Javi, Antua, Oier.

Mandoian; gaurkoan, Lemoako lurretan (uste dut) karst txiki honen karakterizazioan hainbat detaile hartu beharra zegoen, eta 3,1 kmtako ibilaldia egin dugu (nire OruxMaps berri flamanteak esan dit), basurdeen bide eta sasi artetik, noski, Javik eta Antuak kareharriaren mugen eta distribuzioaren zuzenketak egiten ari zirela, mapa gainean. Nik neuk, nahikoa izan dut haien atzetik batzuetan (paisaia ikusten) eta aurretik bestetan (sasi-bideak irekitzen) ibiltzearekin. Eta lekuaren edertasunaz gozatzearekin.

Gero, haiek beste sektore batean lan berean aritzera joan diren bitartean, nik Lekeitiora egin dut, Zubiburuan egin beharra zegoen saguzarren neguko ikustaldia egiteko. Ikustaldiaren emaitzak:

• Sarrerako lehen galerian, 5 saguzar. Tamainarengatik Rh. hipposideros (lozorro totalean zeuden; ez ditut molestatu nahi izan argazki edo mikrofonoarekin). Lehenengo katazulotik aurrera, ez dut bakar bat ere ikusi.

• (...)ren gauzak daude: sarrerako gelan, 5 zaku zabor (...). 3 termometro Hobo (sarrerako galerian 2, lehenengo trepadan beste 1). Eta osteko destrepean, soka 1 (kendu egin dut, eta zabor zakuen gainean utzi).

Espero dezagun gure ikerlari prestuek ez dezatela poltsa horiek eramatea ahaztu. Hurrengo laginketan (maiatzean) ikusiko dugu. Grazia izango bailuke, ez-dakit-nongo Institutuari eta ba-dakit-nongo Unibertsitateari abisatu behar izatea, zer eta haien kide batzuek zaborra erretiratu dezaten!

AR-96

 

210814: Idurre, Gotzon, Antua, Mariano, Javi, Oier.

AR-96 lezan (Mandoia-Aramotz). Haitzulo speleo taldeko lagunekin adostuta, eurak katalogautako eta esplorautako kueba hau errebisatzera sartu gara: geo ikustaldixa, topo osatzia, bio lagintzia, argazkixak hartzia, eta geratzen dirazen inkognitei begirada bat botatzia. Gehixenok harrittuta geratu gara, haitzuluan edertasunakin eta kontserbaziño onakin: izan be, katalogau barrixa izan arren, begi bistakua da inguruan kueba ezaguna dala. Jente asko ibillitta dago barrutik, eta triskantza batzuk kenduta (grafitixak, espeleotemak hautsitta) gehixena oso egoera onian dago.

Bio aldetik, deigarrixa egin jakuz galerixetan zihar sakabanatutako saguzar aztarnak (zaharrak ziran: gorotzetan ez dot izakin bizidun bakar bat be ikusi, bardin hildako saguzar baten gorpuan). Bestalde, galerixa legorretan intsektu kanpotar asko ikusten ziran, baiña troglobiorik ez; billa eta billa, potia hutsik ez etaratzeko Oxychillus oskol bat eta marruskari txikixen pare bat hazur luze jaso dittudaz; baiña azkenian sarrerako sektoreko galerixan topau dittudaz bizidunak: beste Oxychillus bat, bizirik, eta masma txiki bat; eta galerixan amaierako potzuan: planaria moduko bat eta 3 kolenbolo txiki zuri, antena luziekin, danak flotian; potzu ondoko horman, barriz, bitxo bola zuri txiki bat; eta ur barruan, batinella larrosa modukua. Beste galerixa luzenian, ostera, ez dot ezer bizidunik topau. Gero, kanporutz giñoiazela, sarrera inguruan geratu naiz Meta, Troglohyphantes eta halakuak beste pote baten sartzeko; 6-7 guztira.

Azkenian uste baiño gehixago luzatu gara, eta arratsalderako genkan programia bertan behera laga dogu. Hori bai, ezin izan detsagu Jabin dron barrixa probatzeko tentaldixari eutsi... eta Mandoiako aideko ikuspegi eder batzuk hartuta amaittu dogu jarduna, batzuk txakoliñera eta beste batzuk etxera juan aurretik.

Kastillozar

210110: Antua, Javi, Oier.

Mandoia. Domeka goiza libre, gure adituekin zona interesgarri honetan egindako ibillaldixan parte hartu dot. Oinguan, Lekubasotik igo gara eta, urtegixan inguruan, Kastillozar mendixan alde bixetatik datozen uren jatorrixak miatzen ibilli gara, kanpo aldetik.

Ulertu dotenangaittik, Aptiar eta Albiar arteko transito gunian ibilli gara (kareharri mota desbardin biren arteko kontaktuan). Lehelengo urtegixan bertan dagon itturri sulfurosua ikusi dogu. Gero, Kastillozar eskumatik datorren ubidian gora egin dogu, ubegiren bat lokalizau nahixan; baiña momentu batetik aurrera txariak bidia itxi desku; atzera jaitsi eta, Kastillozar ezkerretik gora, ustez antxiñako bainuetxekuak dirazen aztarnak ikuskatu doguz: horma bat, aska bi, eta jatorri argirik ez dakan errekasto sulfurosua; eta bidian gora segiduta, azken eukalipto landaketen ostian oso aldatuta geratu dan eremuan, "tobera" baten gora eginda, beste ubegixa lokalizau dogu, gaurkuan beherengua baiño ez zekan isurbide multiplia. Handik metro gitxira, katalogau bako kuebatxo bat lokalizau dogu: Antua sartu da eta, nahiz eta haize korrienterik bape izan ez, jarraipena euki badaka, eta desob lana egittia mereziko dau, beheko ubegixan galerixiari "pintxazua" egitteko aukeria ikusteko. Goixan dagon atxerixia be, miaketa sakonagua egitteko modukua da.

Azkenik, beherutzko bidian, errekan bestekaldian dagon meazulo baten ikustalditxo bat egin dogu. Antua 20-25 bat m barneratu da; adar pare bat eta haize korriente nabarmena dago (seguraski handik metro batzutara dagozen beste meazulo batekin konektatzen dau); halako zuluetan ohikua dan legez, ur asko dago eta esploraziño-topua neoprenozko jantzixekin egin beharko da, eta ahal bada EVE-kin koordinaziñuan, emaitzak konpartitzeko bada be (interesauko jakela pentsau nahi dogu).

 

Artzeagagane

 

"¿Ves todo eso, hijo mío? Pues algún día será tuyo". Ezkerrian Utxarain, eskuman Erosomendi.

201226: Oskar E, Gotzon, Martin U, Antua, Javi, Oier.

Aginaga (Ibarrangelu) eta Artzeagagan (Bedia).

Nere asmua Aginagara juatia zan, mariskatzera (errekako ganba zuri famosuok...) baiña allegau bezain laster txamuskina usaiña hartzen hasi naiz: lehelengo Martinek "Hombre Oier! Bai animaua zu!". Gero Antua, irribarre makurrakin: "Balientia zara! Agiñara orduan?". Eta Oskarrek be, halako komentarixoren bat egin ostian: galderak egitten hasi naiz. Noski: sarreran bertan dagon estuasuna pasatzeko (batez be behetik gora) lanak izango nittuala, eta beheragoko Termopilen Pausua, argi eta garbi, ez nebala pasauko. Eta gaiñera inguruan beste zulorik ez dagola, "B Plan" bat egitteko! Hori ikusitta, eta jakinda Antua Javikin Bedian geratuta zeguala, Mandoia inguruko lanetarako, ez dot zalantza haundirik euki: horraxe hobeto.

Halan abixau gara, ba, Al Sur de Autzaganeko lurralde basatira. Kanpoko lana aurreikusi da: Javik, bere lan sistematikuan, zona bateko zuluak ondo katalogau nahi dittu, gero jardunaldi gitxittan ti-ta danak esplorau, topografiau, lagindu etabar egitteko, Txakarre aldian egin genduan legez. Orduan gaur hortan ibilli gara. Ni neu asko aklarau ez naizen arren, ez detsa asko inporta: beste bixak lekua ondo ezagutzia da inportantia, eta hortan ondo dabiz. Mandoiako inguru hau karst "mantxa" txiki askoz osatuta dago, batzuk oso isolatuak, eta zona honetako panoramika orokor bat egitteko balixo izan desta; kasu honetan, Artzeagagane mendi inguruan (vulgo Artzagane) W aldetik ibilli gara, mapa toponimikuan "Sustraitza" izenakin dagon paraje horretan. Hortik Erosomendi, Ereño, Kastillozar bistan genkazela, mea trintxera eta zuluak ikusi doguz; azalpen geologikuak barra-barra entzun doguz (Antua liburu bizi bat bada be, Javi ez da gitxiago) eta zulo pare baten sartu gara. "Indicio mina" izenakin katalogauta dakagun horretan (...) bio lagintxo batzuk hartu dittudaz (masma txiki 2, diptero 1); eta gero, Antuanek tamaiño ikaragarriko batera eruan gaittu. Barrua ondo miatzeko dago (materiala behar da; bere garaian Antuanek Ritxarrekin begiratu zeban pixkat). Horrenbestian amaittu dogu eguna, Bediako Txakoliñian frito batzuk janda, beste bixak hurrengo saio baterako planak egin daben bittartian ahal bada Haitzulo taldekuen laguntasunakin. Ea ba, pixkaka, danon artian karst honek merezi daben argitalpen politta egitteko behar dirazen pauso guztiak emoten doguzen!

Gu bestiak baiño goizago allegau gara etxera. Hárek be emongo dabe euren informetxua!

Txakarre

 

200912: Javi, Antua, Oier.

Txakarre (Zeberio). Javiren begiko karst txiki honekin "amaitzeko" asmoz etorri gara, baina eguna esploraziotzar pendiente bat lagata amaitu dugu.

Ni neu, lehelengotz nentorrenez, "eskutik eramanda" bezala aritu naiz, zulorik zulo, topografian ari ziren besteen atzetik nire koko-poteak beteaz (zonari interes berezikoa iritzita, inguruko karstekin lotura fisikorik ez omen duelako). Ulertu dudanez, bertan ezagutzen ditugun zulo guztiak pasa ditugu gaur, banan-banan. Asmoa topoak egitea zen, argazkiak egitea... katalogo lana amaitzea, azken finean, gero bilana egin ahal izateko; eta horrekin batera, bistan da, Zeberioko gure informatzaileak egindakoaz informatzeko -eta bide batez toponimia kontuak pixka bat zehazteko-.

Lehenengo, TXA-10 zulora joan gara (...). 20 bat metroko ranpa-hobi bat, sokatxo batekin erraz jaisteko modura; zabor asko (ganaduak, artilea...), salatxo ikusgarri bat eta lokatzez blokeatutako hobi terminal bat. Jasotako bio laginak: 3 Lithobius, 3 armiarma txiki, 3 krustazeo arrosa, 1 Lithobius bezalakoa, baina txikia eta zuria, 2 Pseudosinella tipokoak, 2 Oxychillus, Meta.

Gero, une batez beste zulo batera hurreratu gara, laginketa-gailu bat (...) jasotzera; baina tamalez kandaduaren giltza ahaztu dugu, eta ezin izan dugu jaso. Halere, niri oso didaktikoa egin zait bidaitxoa, karst honen erditik igarotzen den ezohiko errekastoaren ibilbideari (antiklinal batean??) jarraika, eta kareharri-geruzaren potentzia ikusita, punta batetik besteraino. Azkonar-zuloa bera ere oso polita, aintzinako surjentzia. Hemen ez dut kokorik jaso.

Ostean TXA-01 deritzon zulora (...), azkonar zuloaren morfologia berekoa baina handiagoa, eta ulertu dudanez eskegitako akuifero batekin erlazioa duena. Bertan jasotako laginak: 3 Meta, 2 armiarma txiki, 1 Lithobius, 2 Ischyropsalis, 1 Oxychillus.

Gero TXA-02 delakoan (...), oso eraldatutako eta itxura arkeologiko handia duenean izan gara. Atari handiaz gain, pare bat dibertikulo txiki baino ez ditu. Bio laginak: 2 Meta.

Ondo-ondoan, eta printzipioz kondukto beraren parte sakonerako sarrera zirudiena: TXA-03 (...). Norabide beherakari argian, eta harribola artean estuasunetan zehar 20 bat metro barneratu ostean, blokeaturik agertzen dena. Bertan jasotakoak: 2 Lithobius, 2 armiarma txiki, 1 miriapodo, 1 Meta, 1 Oxychillus, 1 Elona, 1 Ischyropsalis.

Gero, pare bat bailara harantzago zegoan azken zuloa ikustera joan gara: TXA-04 (...). Gure informazioaren arabera "15 bat metroko leize bat" zena, gaurko sorpresa izan da. Izan ere, arrapala subhorizontal handi bat (30 bat m) jaitsi eta gero, putzu zilindriko ikusgarri batera ailegatu gara; horren barrenean, 3 inkognitaren atarietan geratu gara, esploratzeko 3 bide. Jardunaldiarengatik nekatuta, orduarengatik (16:30ak aldea jada) eta lagunei "karamelo" polit bat gordetzearren, gaurkoa bertan amaitzea erabaki dugu (nik kokorik ere ez dut hartu), eta hurrengo batean esplorazio saio kitzikagarri baterako lehen ideiak erabiltzen hasi gara: 3 bat talde, 50 bat m soka, eta Txakarren potentzial handiena duen haitzulo honetan lan interesgarria burutzeko prest. Azkenburua!

Egun atsegina bestela ere. "Buruzagiak" pozik amaitu du, planifikatutako lanaren zatirik handiena kendu dugulako; niri kuriosoa egin zait zona, polita eta oso berezia; eta ADES barruan egin beharreko GIS ikastaroarena ere hizpide izan dugu, larunbat-igande bat horri eskaintzeko merezi duen gauza; atera kontuak, Javi bere tablet-txoan topoak nolako dotore marrazten dituen ikusita, niri neuri ere ikasteko gogoa sartu zaidala!