Dzingili-dzangala

Fiti, Zulua tabernako ugezabakin. EZ aldizkarixa banatzera juan naizela aprobetxauta, tabernian atzia erakusteko eskatu detsat. Korredore estu bat dago Zulo-Maite-BBVA artian konpartiduta, BBK atziakin angulo rektuan amaitzen dan rektangulua, ranpa formako bi urteerakin (neure kontsulta pareko aldapa barrenera, eta Rufo Atxurra plazara doian kaletxora). Fitik kontau destanez:
    • Zoru naturala (lokatz/lurrezkua, “Maria Errota” tipokua, Fitin esanetan) patixo rektangular horren maillan dago; ez dago beherago doian drenaje biderik. 
    • Azken obran, taberniari alturia emon behar izan zetsen, insonorizaziño kontuengaittik. Horretarako, azpixa jan zeben, lokatzetan sakonduta; horretara, gaur egun dagon maillan geratu zan (kanpoko patixo rektangular horretatik 3 eskaloi beherago).
    • Zulua tabernan, beraz, ez dago drenaje “bajanterik”; horren ordez fosa septiko bat eraiki zeben, “piscina invertida” tipokua (trintxera perimetral bat), kanpora bonbeatzen dana. Ulertu dotenangaittik, jarixua eten bakua da. Hain zuzen be, Fitiri deigarrixa egitten jako komuna luzaruan erabilli barik dagonian, jarixua ur garbikua bihurtzen dala.
    • Obretan, kale aldera begira, ezker alderantz, arku formako egittura bat agertu zan (“zubi bat”, Fitin esanetan). Ez dakitt zer izango zan, kontuan hartuta kalia bera zoru orijinaletik 3-4 metro jasota dagola, rellenuekin beteta. Alkantarillen gangekin lotutako egitturaren bat?
    • Oin dala urte batzuk, Zuloko “porreruak” txarto ikusitta zeguazen herriko jentian partetik. Uste eze baiña, obra honetan hainbeste bihar egitten ikusitta, euren gaiñeko iritzixa aldatu zala, eta inguruko “viejuak” hurreratu jakezen, aholkuak emotera-eta. Baitta harremana estutu be. Eurak esanda daki Fitik, esate baterako, zona horretako hidrodinamikian barri (ura Uriarte aldetik datorrela, eta bertan biltzen dala); edo bertan aska bat zeguala “Dzingili-dzangala” izenekua (umiak bertara salto egin eta urtetzian onomatopeia). 
    • Azken hau entzunda, automatikoki datort burura 1735ko Deskribapen Anonimoko “Zingi Zango” potzua, Dendari-Gerrikabeitia bidegurutzian zeguana, metro batzuk gorago. Egittura berangaittik gabiz? “Idoaldegiko” zingira-potzu gune haundixari esateko izen generikua ete?

 

Dominguerismo

 

Trakamailgo Ateak (Amoroto). Domeka goizetan zer plan hoberik, Ipazterko Elizaldetik lurpian sartu, eta Oleta aldetik urtetzen dan erreka madarikatuhori billatzia baiño? Gaurkuan, 100 litro lur ( = 5 litroko 20 bidoi) kendu detsagu zuluari, eta pixkaka pixkaka, ez dakigu oso ondo nora garoian pasabidia zabaltzen dihardugu. 

GEVekoekin

Argazkia: GEV.

Azken bizpahiru urteetan GEVeko beteranoek argazki-digitalizazio lan itzela egin dute, Euskal Espeleologoen Elkargoaren Argazki Artxibora pasatu direnak. Bereziki aipatzekoa da Jesus Luis Pascualek eginiko beharra, diapositiba kaxak berreskuratuz eta haiek kalitate onean digitalizatuz: ez bakarrik ezin konta ahala ordu sartu dituelako, baizik eta artxibo analogiko zaharren anabasa txukuntzeko eginiko ahaleginarengatik. Ezin dugu esan, gainera, lan hori amaitu denik: gaur bertan, pendrive baten beste remesa bat ekarri digu, oraindik ikuskatzeko aukera izan ez dudana!

Edonola ere: haitzuloetan bezala, esplorazioa amaitu ez dela jakin arren, lana egin daiteke, eta horixe egin dugu gaur. Orain arte klasifikatu ditudan GEVen 1.349 argazkien artean, 300 irudi ingurutan identifikazioak egitea falta zitzaidan, eta telematikoki jendea zorabiatzen ibili beharrean, Enrique Martinezek bere etxean biltzea proposatu zigun, pantaila handi batean proiektatuz egun-pasa egiteko. Eta horixe egin dugu gaur: Sopuertako inguru ederrean, Bizkaiko Espeleologia Taldearen garra gordetzen duen baserri dotore honetan, taldearen esperientzia eta memoria bizi-bizi duten Jose Luis Serrano “Petit”, Jesus Luis Pascual, Jose Mari Salbidegoitia, Enrique bera eta ni neu bildu gara, jardunaldi oso produktiboan: goiz osoa argazkiekin pasatu eta gero, Blanki etxekoandreak otordu goxoa eman digu, bazkalostean kontu-kontari luzatu dena. Oso pozgarria izan da haien arteko konplizitatearen lekuko izatea, koba barruko hainbat kontakizun entzunez, adibidez “La venganza de Don Mendo”ren bertso umoretsuen errezitaldiena (zeinean Ernesto Nolte nabarmentzen omen zen!), eskaletan eginiko jeitsialdi/igoera luzeak entretenitzeko.

Eskerrik asko, laguntza handia izateaz gain, horrenbesteko ohorea izan baita zuekin eguna pasatzea. Izan zaretelako gara!

Argazkia: GEV,

 

Arredondon

Iñaki, jardunean. Argazkia: FEE artxiboa,

 

20260511: Iñaki, Oier.

Espainiako Espeleologia Federazioak (FEE) “I Jornadas de Patrimonio Subterráneo” izeneko jardunaldiak ospatu ditu Arredondon, espeleologoen, arkeologoen eta administrazioaren arteko harremanetan zentraturik, eta Armintxeko kasua aurkeztera gonbidatu gaitu. Kontu garrantzitsua iritzita, ez genuen baietza emateko zalantzarik izan: Iñakik, lanpetuta egon arren, Bordeletik joan-etorria apropos egin du hitzaldi hau emateko. Nik berriz, asteburu osoa bertan eman dudanez, beste esperientzia guztiak entzuteko aukera izan dut, kasu interesgarriak adituz.

• Larunbat goizeko lehen hitzaldia Josep Fernández Peris-ek eman zigun: estatu espainiarraren karst ikerketaren ikuspegi orokorra. Balentzia aldekoa izanik, aintzindari izandako lurralde honen nagusitasuna begibistakoa izan zen, eta beste zonaldeetarako eredu.
• Hurrengoa gure txanda izan zen; Iñakik Armintxeren ezaugarriak azaldu zituen, arkeo kontuei garrantzi berezia emanez, eta ni berriz azken urteetan izandako arazoak eta ikasitakoak azaltzen saiatu nintzen, ikuspegi konstruktibo batetik.
• Gero Ana Ortega eta Miguel Martin etorri ziren, Ojo Guareñako adibidea azalduz. Espeleologoek, instituzioek eta zientzialariek ibilbide luzea egin dute bertan, eta haien arteko koordinazio lanak ez dira makalak izan, jardunaldiotan lantzen ari garen gai honi buruz ikasteko adibide ezin hobeak.
• Hurrengoek El Linar haitzuloko lanak azaldu zizkiguten: Kantabriako Alfoz de Lloredon egonik, Ábrigu taldeko José Ramón Sáiz Barreda eta Amparo Herrera Guardado espeleologoek, eta Ana B. Marín-Arroyo arkeologoak haien arteko lanak eta koordinazioa azaldu ziguten.
• Bazkal ostean, Francisco Millán González-en txanda izan zen. Madrilgo Autonomi Erkidegoko Jarama ibarreko barreneko karsta ez da handia, estatuko beste zonaldekoen aldean, baina ederki azaldu zigun horrelakoetan ere lan sistematiko, txukun eta eredugarri bat egin daitekeela, behar bezalako koordinazioa lortu ezkero.
• Ostean, Matienzoko inglesen txanda izan zen: Peter Smith eta John “Juan” Corrin entzutea plazerra izan zen, joan den 50 urtean Kantabriako bailara horretan egindako lanak azalduz (batzuk ADESeko kideen laguntzaz) eta esplorazioen oraingo egoera jakinaraziz, arkeologiarekin loturiko lanen aipu bereziarekin noski. 
• Eguna amaitzeko, Manuel González Morales izan genuen Fuente del Salín azaltzen, eskuen pinturen koba famatua. Hunkigarria izan zen, Manolok aipu berezia egin baitzien, behin baino gehiagotan, aurkikuntzan eta geroko lanotan parte hartutako espeleologoei, bereziki 1985eko aurkikuntza eginiko SAEC taldekoei, bertan zegoen Carmen Martínez Barberani hitza emanez.
• Egunean eta gauean zehar lagun zaharrekin egoteko, lagun berriak egiteko, eta espeleologoen -eta beste espezialisten- arteko harremanak ehuntzako aukera izan genuen, horrelako jardunaldietako gauzarik onena duda barik.
• Igande goizean, azken hitzaldia izan genuen. Kasu honetan, Pablo Solares eta Borja González izan ziren, Asturiasko Cuera mendilerroan eginiko lan espeleologikoak eta arkeologikoak azalduz.
• Gero, tailer praktikoak etorri ziren. Lehenengoan, Sergio Salazar eta Olga Spaey-en eskutik, labar-artean zentratu ginen, eta azalpen bisualen ondotik, harri gainean eginiko erreprodukzioetan grabatu eta pintura “zailak” identifikatzen ikasi genuen, zeharkako argia eta softwarearen laguntzaz.
• Azken tailerrean Elene Arenasek hezurrez berba egin zigun, eta ikustaldiaren ostean hainbat animaliren hezur sorta ugaria esku artean izateko aukera izan genuen, haien arteko desberdintasunak bertatik bertara ikusiz, baita haiek identifikatzeko balio diguten bilduma konparatiboak ere.

Jardunaldi politak, aintzindariak. Bide honetan sakontzen jarraitzeko balio dezatela! Eskerrik asko antolatzaileei, plazerra eta ohorea izan da bertan parte hartzea.

Partaideetako batzuk. Argazkia: FEE artxiboa,

 

Saguzarretan

 

Udabarriko transiziñuan ikustaldixa. Illunabarra 21:13. Hego haizia, sargori.

21:10etan grabatzen hasi naiz, hippo aktibidadia zeguala. Oro har, juan dan urteko aldian, ohiko 3 espezieen aktibidade gehixago neurtu dot; baiña egualdixan, eta intsektuen ugarittasunan eragiña izan leike.

Kontrolak: detektatutako frekuentziak, aktibitate mailia, pantallan x: 5 segundo eta y: 110-50 kHz ikusgai dagola.