2022ko Ondarearen Europako Jardunaldixetan

 

221029: Antua, Oier.

Aurtengo Ondarearen Europako Jardunaldixetan, Uhagon Kulturguneak antolatutako txangoan parte hartu dogu, Artibai Mendigoizale taldiakin batera, Gabaro aldeko sekretu batzuk ezagutarazteko. Jente talde politta bildu da, nik uste nebana baiño haundixagua behintzat: ez da arrarua halako kontuetara jente gitxi agertzia -gure errekorra nekez hautsiko dau iñok, baiña: behiñ pertsona bakarrari emon gentsan hitzaldixa!-. Plazerra izan da, beraz, jente motibauan artian ibiltzia: entzutzera mugatu ez diranak, aktiboki parte hartuz! Guk guria bota dogu-eta, baiña hango batzuk be kontu interesgarrixak zittuezen esateko. Horrenbestez, juan-etorriko barriketan, danok bueltau gara etxera lehendik genkixana baiño gehixago jakinda. Horixe da-eta kontua.

Boluko zubixan bertan hasitta, Eneko Arratek Markina-Xemeingo antxiñako ekonomian kokatu gaittu, bertako jentia mendittik eta oletatik zelan bizi zan ulertzeko gakoak. Txiri-txiri goraka juanda, geldialdi estrategikuak eginda, beheko baillarian gaiñeko ikuspegixak lagunduta hobeto hartu doguz azalpenok. Halaxen allegau gara herri basuen parajera, arboladixan eta paisajian -eta aldaparan!- alde nabarmena igarritta: hortik aurrera, garai bateko meatziak eraldatutako lurretan sartu gara, gaur egun -lehen ez bezala-, Naturiak bardinduta eta edertuta. Hor hasi da ADESekuon partia: ikerketa espeleologikuari buruzko lau azalpen orokor emon eta gero, bertako geologia, biologia eta lurpeko barrunbeen gaiñeko informaziño zihetza emon detsegu entzuliei, irudi batzuekin lagunduta. Jentiak galdera asko egin dittu, bai bertakuak, baitta kanpoko herrixetatik etorrittako hainbat lagun be; gaixak interesa piztu daben seiñale!

Esperientzia ona, eta errepikatzeko gogoz! Karstari dagokixonez, badakagu zer kontau-eta.

P.D: aipu berezi bat jardunaldi honetan ezagutu edo/eta desbirtualizau doguzen speleo lagun birendako. Jabi Aranguena, Pepetxori buruzko gure informatzaille prestua, eta Fernando Urizar osagillia, Bizkaiko Espeleologia Taldeko kide ohia eta espeleourpekarixa.

Bedartzandi-Kobakogane

160130: Antua, Iñaki Kobero, Iñaki Bombero, Idoia, Unai, Oier.

Bedartzandi-Kobakogane aldian katalogo biharretan.

Lehelengo, Idoia, Unai eta Iñaki B Gabaroko meatzetara (UB-063) jaisten laga doguz, Jose Patxin merendero onduan.

Beste hirurok Gabaroko lezian (UB-061?) erretratua etara dogu, falta zana; gero aterpe barrixa katalogatzera juan gara, Antuanen GPS-ari jarraika. Leku ederra da, S aldera begira; txikixa baiña sujerentia. Sarrerako argazkixa eta zuluan norabidia hartu dogu.

Horren ostian, Kobaura juan gara, lehelengo Garaiek in illo tenpore eskalekin jaitsittako lezia lokalizatzera. Bertan topau dogu Iñaki, lezia lokalizauta zekala. Sarrerako argazkixa eta GPS-a hartu detsegu. Jaitsi eta topo egittia pendiente geratu da.

Laurok, Kobaue (UB-052) ikustera juan gara. Zer esanik ez, hormak miatu egin doguzela; ez dogu ezer esanguratsurik ikusi. Argazkittan sarreria eta barruko hainbeste bista hartu doguz (flash bakarrakin egin leikian apurra, halako bolumenakin). Hiru saguzar ikusi doguz, txiki-txikixak; argazkittan hartu doguz hórrek be. Topo pendiente geratu da.

Gabaroko meatzetara bueltan, ondo-onduan beste leza txiki bat ikusi dogu; 5 bat metro sakon, honduan ranpa moduko bat ikusten da jarraipen posibliakin. Katalogatzeko modukua begittandu jaku: GPS-a hartu, sarrerako argazkixa egin, eta esplorau+topo pendiente geratu da.

Gero, minetan, kanporako bidian topau doguz Unai eta Idoia, mea-tunelen sarreraraiñok instalau ostian. Danok batera zeozer jan, eta arratsaldian bigarren ekittaldixa egittia pentsau dogu.

Antua, Unai eta hirurok jaitsi gara gero; Iñaki B kanpokaldian prospektatzen geratu da, eta Idoia eta Iñaki K-k alde egin dabe. Leza ikusgarrixa da, eta mea-galerixen sarreria ikusgarrixago: 4 tunel dira, bakotxa norabide baten, eta euren artian burdiñezko karril bi dagoz aidian, amildegi baltza zeharkatzen. Pentsamendu automatikua: zeintzuk izan ziran hamen biharrian? Eta ze kondiziñotan? Unai artxibuetan topatzen saiatuko da.

Goizian Unaiek eta Idoiak tuneletatik bat begiratuta zekenez (erdi-itxitta dagona), arratsaldian burdinbideko alde batekua ikustera sartu gara. Sarreran bertan spit+plaka bat topau dogu, GEV-ekuena seguraski. Galerixa artifizial zuzen-zuzena hasieran, 40 bat saguzar topau doguz sapaixan; kontu haundiz pasau gara, lau hankatan eta isilik; erretratuan be jaso doguz, JEEL-eko kidiei informatzeko. Galerixia bikoizten dan lekura allegauta, ezkerrekaldetik leku inestable xamarrera allegau gara; bere sasoian habetuta, habiak usteltziakin batera desplome haundi bat dago, leza moduko baten barrenetik; beste 30 saguzar inguru topau doguz hor (argazkixan jasota) eta gero, bloke artian, pasau ezin zan leku bateraiñok allegau gara; nabarmendu egin bihar da sektore honetan haizia zebixala (errezelua dakagu, kanpoko leza txikixakin zerikusirik ez ete dakan; topo ikusi bihar). Galerixia bikoizten dan lekura bueltauta, eskuma aldetik juanda mea-galerixa garbi eta zuzenian zihar juan gara, horma garbi baten amaitzen zana; beste adar bat be bazekan, itxura bardiñekua. Bio lagin batzu be hartu dittudaz: Meta, lyniphiidae (burdinbide onduan %90 illuntasuna); Zospeum, Quaestus (galerixia bikoizten dan lekuan, %100 illuntasuna).

Beste mea-tunel bixak begiratu barik geratu dira, hurrengo egun baterako. Kanporakuan Unaiek datuak papel garbira pasau eta illuntzen hasteko zeguanez, kotxietara jaitsi gara barriro.

Gabaro eta Axpen prospektatzen

Part: Idoia, Antua, Simone, Unai

Ariztieder mendian (Markina-Xemein), prospekzio lanak hasi, edo behintzat berriro hasi ditugu. Mendialde karstiko honek, baditu gauza interesgarri asko. Artibai alderantz Axpe-ko koba dago, Santa Eufemi alderantz Gabaro-ko meatzeak daude, eta Santutxu inguru alderantz Kobaua-ko kobaren sarrera ikusgarria. Meatzeak eta katak ere ugari dira inguru honetan, eta GPSa eta Google Earth-ekin baliatuz, 4-5 koba agertu zaizkigu, hortik pare bat interesgarriak, eta denak Gabaro-ko meatzeak dauden arrakala, estrato edo filoi berdinean zulatuak. Ikuskatzea hasi besterik ez da egin mendi honetan.

Cast: En el monte Ariztieder (Markina-Xemein), hemos comenzado las prospecciones. Este monte tiene a un lado la cueva de Axpe, en la vertiente de Santa Eufemia las cuevas-minas de Gabaro y en el lado hacia Santutxu la cueva de Kobaua. Las minas y catas son abundantes en esta zona, y valiéndonos del GPS y del Google Earth, se nos han aparecido 4-5 cuevas, un par de ellas interesantes, y todas alineadas o agujereadas en el estrato o filón donde están excavadas las minas de Gabaro. El registro acaba de empezar en este monte.

Gabaro-ko meatzeek eskonbrera handiak dituzte, eta gainera estratu guztian zehar daude meazuloak eta eskonbrerak, minerala estratuaren arrakalan bertan alineatuta zegoenaren seinale, eta baita meatzariek karst-eko zuloak eta arrakalak meatzeak egiteko aprobetxatu zituztela indikatuz. Lea Artibai inguruan asko bezala, hemengo meatzeetan datuen arabera Zinc eta Beruna agertu behar zen, baina horren ordez burnia aurkitu dugu bakarrik (goethita eta limonita). EVEko informazioa kasu honetan ez da oso zuzena.

Hemen mendiaren plano orokor bat hasteko, ezkerrean Gabaroko minak, eskuinean Arizmendi harrobia, behean arrakala eta eskonbrerak:

Estrato honetan, Artibai aldeko maldatik gora joanda, hasieran zulotxo bat aurkitu dugu, koba-leiho txiki bat arrakala estu baten jeisten dena, baina jarraitzen duela dirudiena, estuegia izan arren. Aldapan gora, eskonbrera tartean, 10 metro inguruko bi putzu daude. Erdi koba erdi meatzeak. Behetik ezin da inorantz joan, pasorik ez bait dago edo bazegoen kolmatatuta bait dago. Meazulo printzipalak utzita, gorago ia tontor aldean, beste zulotxo-putzu bat dago, 5 bat metro edo gehiago izango dituena, eta behekaldean galeriaren baten arrastoak nabari dira, denak estratuaren alineazioan. Gero goian basoaldean, berriro beste lapiaz-arrakala zulatu bat meazulo bezala ibilita, eta gero baita zulo horizontal itxurako bat ere bidexka baten ertzean.

Gabaro aldeko pinudi batean dolina bat ere nabaritzen da, ikuskatu beharko dena.

Estratoa zoom batekin. Putzu-meatze printzipalak nabari dira:

Gure geologia apurra erabilita, teoria batzuk ateratzen ahalegindu gara meatze hauen sorrera arrazoi geologikoari buruz, baina ez gara gai izan azaltzeko. Ezpaitdirudi sorrera hidrotermala duenik, mineral kristalizaturik ez bait dugu aurkitu, eta kuaternarioko burdin sedimentazio baten teoriak (jada zulatutako lapiaz baten arrakaletan) oraindik zalantzan jartzen gaitu.

Espeleologikoki, meatze arrakala handi batek, eta alde bakoitzean dauden bi kobek, konexio bat bilatzen ahalegintzeko nahiko arrazoi ematen dituzte, eta gehiago prospektatzen jarraitzeko. Meatze hauei buruz dokumentazioa bilatzea txarto ez litzake etorriko, haiek ere beren garaian prospektatuko zuten eta...

Eguna amaitzeko, Urberuaga aldera joan gara, mapa geologikoak ikusi ostean, eta gero Berritxu-ko Urepel aldera, eta ur bero sorleku hauen arrazoiei buruz hitzegin dugu.