Mereludi

 

201219: Petrus, Gotzon, Xabi, Antua, Oier.

Mereludi, plan multiplia. Batez be katalogo lanak.

Beste laurak Atxurra gaiñeko zulo batera juan dirazen bittartian (ez galdetu neri zein), ni MG-054 (...)ra juan naiz, 200830ian galdutako bio lagiña berreskuratzera. Han topau dot (tapia karraskariren batek janda! pare bat hille itxain ezkeriok, ez neban tuturik topauko); pixkat gehixago lagintzeko aprobetxau dot, baiña aurrekuan iges egin zestan Ischyropsalisik topau barik. Hau izan da gaur bildutakua:

3-4 Lepisma
1 pequeño caracol
2 pequeñas arañas
1 diptero
1 pequeño opilion blanco

Urteeran, atasko "interesgarri" bat izan dot: hiru bat saiakera egin dittudaz, beso-sorbalden pausuakin ezin asmauta. Takikardia eta nerbixuak kontrolatzeko ariketa anaerobio politta izan da. Pro: atasko reversiblia zala, buru-hankak libre, eta lagunak abisuan gaiñian zeguazela. Kontra: bakarrik nenguala, sarrerako harri bloke inkietantia (indarka ibiltzeko leku eskasa) eta(...). Total, laugarrenian asmau eta kanpora juan naizela, arazo berezirik barik.

Kamiñora jaitsi naizenian, ez nekixan bestiak nun zeguazen; beraz, trankil-trankil, Pepetxok XVIII  gizaldixan legez, auzotik zihar ibilli naiz. Atxurrara jaitsi, eta Atxamonten gora egin dot, bestien berbarua noiz entzungo. Eta MG-10 Pepetxo V-ren parian izan da hori: batzuk behetik eta bestiak goittik zetozen, Pepetxo X famaturutz (MG-012 barrixa; lehengua, neuk katalogau nebana, X kategoriara jaitsi da eta). Sasitzatik zihar allegau naiz, eta azkenian ezagutu dot... sarreria. Izan be, burua sartu eta lehen bihurguniari begiratuta, nere "pizti baltz" dirazen boyaux hórretako bat ikusi dot, eta azkenian leihatilla bat. Gaiñian neoizko letra zekazen: "Oier, hamen sartu bez". Argi-argitsuak. Kiñuka. Nere burua pixkat ezagutzen dot onezkero, eta badakitt etxakola bape, bape, bape gustatzen longaniza itxurako harrizko heste bigurri baten betegarri izatia. Bai, badakitt kabitzen naizela; bai, badakitt pala/atxur bihar pixkatekin nasaittu zeikiala; baiña ze nezesidade? Taldian halako lekuetatik errez pasatzen dan jentia dagon bittartian, laga kuebia dagon modura, ezer apurtu barik, eta laga neuri neure bostian, koko-biltzen. MG-012 honetan, hain zuzen be, Elona quimperiana ale politt bat jaso dot; hortik barrura dagozenak, etorkizuneko bioespeleologuak jaso deixezela.

Halan amaittu da ba nere eguna; kotxera juan-etorrixa egin dot, bestiei material batzuk ekartzeko -txaran zihar ibiltzia, ariketa bikaiña!- eta, Zulueta errekia birrittan pasauta alde egin dot, gaur etxera goizago juan biharra nekan eta. Bestiak kontauko dabe beria!

Info7 irratixan, speleo dibulgatzen

Gaurkuakin, neguan zihar Info7 irratiko “Kale Gorria” irratsaiuan egindako kolaboraziño txortia amaittu dogu. Guztira 11 elkarrizketa izan dira, 15 bat minutukuak, eta bakotxian gai monografiko bat hartu dogu gure #speleo mundu ezezagun hau pixka bat dibulgatzeko. Hamen dagoz irratsaiuak entzungai:

• La Verna http://info7.naiz.eus/eu/info_i7/20170913/munduan-ikus-daitekeen-gelarik-handiena-du-la-verna-kobazuloak
• Max Cosyns https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20171011/max-cosyns-euskal-espeleologiaren-aintzindari
• Grupo Espeleologico Vizcaino https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20171108/espeleologoek-erakundeetatik-babes-falta-due
• Felix Ruiz de Arkaute http://info7.naiz.eus/es/info_i7/20171213/espeleologia-eta-talde-lana-sustatu-zuen-felix-ruiz-de-arkautek
• Adolfo Eraso https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20180117/adolfo-eraso-zientzialari-geldiezina
• Goikolau (Berriatua) https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20180215/berriatuako-goikolau-kobako-aztarnategiak
• Pierre Accoce https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20180314/pierre-accoce-san-martin-harriko-sasoi-heroikoetako-partaide
• Ramon Adan de Yarza https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20180411/ikerketa-geologiko-garrantzitsuenak-egin-zituen-ramon-adan-de-yarzak
• Atxurra (Berriatua) https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20180509/atxurra-kobako-aurkikuntzak-oier-gorosabelen-eskutik
• Antzorizko Santa Katalina (Lekeitio) https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20180606/lekeitioko-santa-katalina-kobazuloan-aurkitutako-altxorrak
• Etxeberri (Gamere-Zihiga) https://info7.naiz.eus/es/info_i7/20180704/zuberoako-etxeberriko-koba-hain-aberatsa-eta-hain-ondatua

Kasu askotan, elkarrizketia prestatzeko materiala wikipediarako artikuluak sortzeko edo osatzeko be erabilli dot; dos por uno!

En la UB-063 (Markina-Xemein) con amigos del Takomano, Sakon y Akelar

Foto: Joseba (Akelar)

180609: Josu (Takomano), Joseba (Akelar), Ismael (Sakon), Unai, Iñaki I., Oier.

UB-063 (...). Tras iniciar los trabajos entre semana, hoy tocaba finalizar de instalar la vía de acceso a la sima. La intención es dejarla fija para evitar deteriorarla con instalaciones superpuestas, en previsión de las visitas que periódicamente deberemos hacer. El trabajo ha quedado prácticamente finalizado, a falta de algunos detalles y todo ha sido más fácil gracias a la visita de Josu, Joseba e Ismael; es un placer recibir visitas de compañeros que como ellos demuestran un exquisito respeto hacia las formaciones geológicas y las formas de vida presentes en el karst.

De hecho, otro de los objetivos del día de hoy era constatar la presencia o no de murciélagos en esta época de transición primaveral; tras la detección en su día (2016-I-30) de una colonia hibernante en ella, los zoólogos del JEEL nos la han señalado como cavidad interesante para monitorizar, sobre todo teniendo en cuenta que puede cobrar importancia como refugio alternativo para los murciélagos tras el estropicio de Atxurra (donde ya estamos registrando la disminución de ciertas especies). Así, hemos decidido que incluiremos la UB-063 en la lista de cavidades a inspeccionar anualmente en febrero; será una buena ocasión para que quien lo desee pueda practicar la instalación de cabeceras, fraccionamientos y pasamanos, y conocer esta curiosa cavidad.

En la visita de hoy hemos detectado la presencia de al menos 10 individuos, todos ellos Rhinolophus ferrumequinum, la mayoría despiertos (ecolocalizando) y uno de ellos volando. 6 se encontraban en el primer divertículo izquierdo del túnel NE; 1 en el términus del túnel NW; y 3 en el tramo final de la pequeña galería natural paralela al túnel SW. En el tramo inicial de esta pequeña galería llaman la atención las formaciones excéntricas y un gran acúmulo de guano, formando una pirámide de unos 40 cm de altura.

Foto: Josu (Takomano)

 Hemos acordado que para ulteriores visitas conviene dar las siguientes instrucciones:

• No apoyarse en los raíles metálicos. Aparte del peligro, podemos deteriorar esta curiosa instalación de minería antigua.
• En el período entre mayo y octubre, seguir las directrices habituales al encontrar murciélagos (no permanecer mucho tiempo a su lado, no hablar en voz alta, no enfocarles directamente, no fotografías).
• En el período entre noviembre y abril, no acceder a la cavidad. Habrá una excepción: la visita de control que el ADES realizará cada febrero, y donde podrá acompañarnos cualquier espeleólogo interesado en el estudio de los murciélagos.

En la foto no se aprecia, pero el "chiste" está debajo de los raíles: un pavoroso pozo de 25 metros... 

Foto: Josu (Takomano)

 Mientras los compañeros realizaban las labores de instalación, yo me he dedicado según lo habitual a recoger muestras biológicas. Han sido infinidad de ellas, por lo que probablemente se me olvide apuntar alguna: Quaestus, Lithobius, varias pequeñas arañas, dos tipos diferentes de larvas, pequeños insectos milimétricos blancos, Trechus, Cryptazeca; las pondremos a disposición de nuestro compañero Carlos Prieto para que haga un estudio pormenorizado. También he conseguido encontrar (al fin!) con la lupa algo que se parecía al Zospeum vasconicum, pero no he tenido suerte al intentar recogerlo con las pinzas; decididamente tengo que entrenarme en la recogida de microcaracoles, una escala totalmente nueva para mí.

I-042 eta Atxurra

Atxurrako goiko sarrerako topografia, gratis et amore (ea norbaiti saguzar-friendly burdinsarea egiteko balio dioen)

180218: Ibon, Unai, Oier.

I-042ra, neguko hibernazio sasoiko ikustaldia egitera. Iazko moduan, gutxi ikusi ditugu; argazkirik ere ez diegu atera, multzo handirik ez baitugu ikusi (denak banaka, eta asko jota binaka). Hona errejistro zehatza:

• Lehenengo gelan, 8 ale ikusi ditugu. Denak isolatuta, 2 izan ezik: elkarrengandik 2 bat metrotara zeuden.
• 1º sokan gora, beste ale bakarti 1.
• Zaldi gainean pasatzeko harriaren gelan, beste 1.
• Mozkorti gelan, beste 1.

Saguzarrei buruz, horixe izan da dena. Gaur koba osoa rekorritu dugu (iaz Hondartzan geratu ginen), eta azken zati akuatikoan ez dugu batere ikusi.

Sarrerako gelan, armiarma txiki bat jaso dugu (Troglohyphantes?).

 

180219: Oier

Atxurran ezin izan dugu otsaileko saguzarren laginketa egin: Urt 17 fetxan, bertako proiektu arkeologikoaren zuzendariari (Diego Garate) koban sartzeko baimena eskatu genion, barruan hibernatzen dauden saguzarrak monitorizatzeko. Ots 19 fetxan, eskariari ezezko erantzuna eman digu, eskaria Foru Aldundiko Ondare Sailera bideratzeko gomendatuz. Fetxak kontuan hartuta, ez dago hori lortzeko denborarik. Honek epe motzeko eta epe luzeko ondorioak ditu:

• Epe motzean: Atxurran bizi diren saguzarren urteko zikloaren datu-serie bilketan etena.
• Epe luzean: Atxurrako kasua adibide ezin hobea da administrazioen koordinazio ezak (kasu honetan Foru Aldundiko Kultura eta Eusko Jaurlaritzaren Ingurugiro sailen artekoa) karstaren ikerketa globala nola oztopatzen duen erakusteko.

Lamiña D'Or

180113: Idoia, Unai, Josu, Oier.

Lamiñetan, errebisiño + topografia biharretan laguntzen. Zeberiotarrak hartu daben lan monumental horretan, gaur 3 objetibo ezarri dittuez; nik neuk, eguardixan urten biharra nekanez, bakarrian lagundu dot: urjauzixan ezkerraldetik gora urtetzen daben “Lamiña D’Or” sektoria. Gaiñera, puntu batetik aurrera, batzuk ezin izan gara gehixago “lamiñatu”, eta blandi-blub ekipua pasau ahal izan da bakarrik. Dakigun gauza bakarra: 45 minutu pasau doguzela euren zain, eta galerixa altu eta ikusgarrixak topografiau dittuezela, kolada baten estuasunian amaittu dirazen arte.

Urjauzira bueltauta, beste hirurak goiko pisorako bidia hartu dabe, biharrian jarraitzeko, eta nik kanpora; bidian saguzahar bakarra ikusi dot, Rh. ferrumequinum itxuraz, sarreratik 15 bat metrotara. Beste izakirik ez dot ikusi.

Horraiñok neuria; bestiak botako dabe eurena be.

Atxurran, arkeo-geo

160622: Unai, Oier.

Atxurran (Berriatua). AMET-eko Martinekin batera, bertan Joseba eta Diego arkeologuen taldiakin batu gara. Helburua batez be Martinek kobazuluan egitturian idea orokorra egittia izan da, geroko azterketa geologiko sakona prestatzeko. Gure aldetik, bertako eginbiharren nundik-norako posibliei bueltak emon detsaguz: topo, geo, bio, arkeo, briko... Badakagu urtetxo batzutarako, bai.

Lehelengo, beheko sarreran egitten dabizen zundaketak azaldu deskuez. Saguzarren hesittik kanpora, hiru. Ulertu dotenangaittik, kanporengo bixak antzuak izan dira, baiña antxiñan beheko sarrera hau tapauta egon zala jakitzeko balixo izan dabe; hirugarrenian, barriz, (sarrerako-sigi-sagia ziharkatzen daben arko naturalan azpixan) kanpaleku esporadiko baten aztarnak topau dittuez (silexezko tresnak, okria, sutegi txiki bat), hau da, goittik jaitsittako gizaki “komando” txiki bat, beheko galeria illunetan egun batzu pasatu zittuana... zertarako? Faszinantia.

Hortik, goiko pisora egin dogu “yonkixen pasabidetik”. Arkeologuak abisau deskue saguzarrak goixan zebizela, eta hortxe ikusi doguz lehelenguak, hegan (goizeko 9:30ak ingurua zan). Goiko sarrerara allegau garanian, hango dibertikuluan dozena batzuk ikusi doguz; batzuk burdinsaretik sartu-urtenian bebai. Goiko aztarnategixa azaldu deskue, Martinek bere ondorixo probisionalak etaratzen zittuan bittartian. Itxuraz, pasabidiak estutzen dittuezen espeleotemen eta gizakixan okupaziñuan datak erkatzetik informaziño oso interesgarrixa etorri leike. Adibidez: goiko indusketen atzeko gelara pasatzeko leihatillan; edo pintturen galerixetatik azken tramora pasatzeko pasabide altua...

 

Gero, laminadorietatik galerixa nagusira segidu dogu; ibilbidian zihar kokuak harrapau dittudaz, eta goiko alderaegindako eskaladak identifikau ezinda ibilli gara: hórrek be topografian jaso barik dagoz, eta halan gatxa egitten da bereiztia zer dagon begiratuta eta zer ez; eta somatzen dan haize korriente klaruakin... sistematikoki begiratu eta topo egin biharra dago, jasota dakagun planta sinplia osatuta (planta multipliak, alzaduak, kortiak, toki batzutan 3D erara...).

Behiñ pintturen lekuan (ni neu estraiñekotz), harrigarrixa da Bikainen zaldixa ze ondo ikusten dan; bandalo ondarrutarren graffitixan ondo-onduan dago gaiñera. Gaiñontzeko irudixak ikustia benetan gatxa da “profanuondako”: Iñakin bisontien gelakuak, eta zer esanik ez Antxietakuak ikusi zittuezenak, beheko pintada modernuen artian. Imajinatzen dot sektore honetan andamixo instalaziñuak banan-banan egin biharko doguzela, eta zati bat estudixau ahala hurrengora mobidu, bestela tonelada bateko montajia geratuko jaku.

Erdiko pasabidetik jaitsi, eta beheko sarrerako indusketaraiñok itzuli gara; nik neuk orduan ospa egin dot, biharrera bueltatzeko prisaka, baiña Unai han geratu da; ez dakitt ezer gehixago egin daben.

Bio aldetik: linyphiidae, Lithobius, Quaestus. Saguzar gehixenak goiko sarrerako indusketa lekuan zeguazen, esna, eta barruko galerixetan zihar banakako batzu be ikusi doguz.

Kakanahaste toponimikuari buruz.